جیسون رضائیان روسیه کیست؟
ساماس: جنگ فقط با موشک و تانک انجام نمی شود؛ رسانه، سینما، بنیادهای سیاسی، تحریمها و شبکه های نفوذ نیز به ابزارهای رقابت قدرت های بزرگ تبدیل گشته اند.
سرویس فرهنگ و هنر مشرق
- مستند «ماده ای ناشناخته» (An Unknown Substance)، محصول ۲۰۲۶ و ساخته استیون لکارت، نمونه ای قابل تأمل از پیوند سینمای مستند با رقابتهای ژئوپلیتیک غرب مقابل روسیه است؛ اثری که در ظاهر، داستان دو حادثه مسمومیت، زندانی شدن یک سیاست مدار مخالف کرملین و رنج های خانوادگی او را روایت می کند، اما در لایه های عمیق تر، به مسئله ای مهم تر می رسد: چطور یک پرونده سیاسی داخلی به ابزار فشار بین المللی مقابل یک قدرت مستقل تبدیل می شود؟
اما آیا می توان سیاستمداری را که سال ها در چارچوب های سیاسی مستقر در آمریکا فعالیت کرده، برای تحریم کشورش در محافل غربی لابی کرده و از نهادهای آمریکایی جایزه گرفته است، فقط یک مخالف سیاسی منزوی معرفی کرد؟ در مرکز این روایت، «ولادیمیر کارا مورزا» قرار دارد؛ سیاستمداری که سال ها در رابطه با بنیادهای آمریکایی، محافل سیاسی غرب و جریان های مخالف دولت روسیه فعالیت نموده و برای اعمال تحریم های خارجی مقابل مقام های کشورش کوشیده است.
البته رسانه های غربی ترجیح می دهند این بخش از سوابق او را در سایه روایت عاطفی خانواده و زندان قرار دهند. مخاطب باید ابتدا با یک انسان رنج دیده همدردی کند و سپس، بدون آنکه در رابطه با شبکه ارتباطات سیاسی و مالی او پرسش جدی مطرح شود، روایت غرب از بحران روسیه را قبول کند.
اما آیا می توان سیاستمداری را که سال ها در چارچوب های سیاسی مستقر در آمریکا فعالیت کرده، برای تحریم کشورش در محافل غربی لابی کرده و از نهادهای آمریکایی جایزه گرفته است، فقط یک مخالف سیاسی منزوی معرفی کرد؟ این همان پرسشی است که مستند ترجیح می دهد در حاشیه نگه دارد.
دو حادثه مسمومیت؛ بهتان سنگین بدون پاسخ قطعی
ولادیمیر کارا مورزا در سالیان ۲۰۱۵ و ۲۰۱۷ دو بار با بحران شدید جسمانی مواجه شد. هر دو حادثه در مسکو صورت گرفت و او را تا آستانه مرگ و کما پیش برد. تحقیقات پزشکی، احتمال مسمومیت با ماده ای ناشناخته را مطرح نمودند. در ادامه هم برخی تحقیقات روزنامه نگاری غربی از تعقیب او توسط افرادی در رابطه با ساختار امنیتی روسیه خبر دادند. اما نکته مهم آن است که تا امروز، این تحقیقات به مفهوم اثبات قضایی قطعی مسئولیت یک مقام مشخص در صدور دستور مسمومیت نیست. با این حال، رسانه های غربی این پرونده را به یکی از ابزارهای تبلیغاتی خود مقابل ساختار سیاسی روسیه تبدیل کردند.
در اینجا یک پرسش اساسی مطرح است، چرا در خیلی از پرونده های بین المللی، قبل از تکمیل تحقیقات قضایی، انگشت بهتان رسانه ای به طرف دولت هایی نشانه می رود که در تقابل با سیاستهای واشنگتن قرار دارند؟ آیا مقرر است افکار عمومی قبل از دسترسی به تمام شواهد، حکم سیاسی خودرا صادر کند؟
گزارش های رسانه های روسی همینطور به ارتباطات او با شرکت لابی گری آمریکایی Yorktown Solutions اشاره کرده اند. در ژوئن ۲۰۲۴ هم بنیاد ملی دموکراسی آمریکا به او مدال خدمات دموکراسی اعطا کرد کارا مورزا؛ مخالف مستقل یا سیاست مدار متصل به شبکه های غربی؟
بررسی سوابق سیاسی کارا مورزا، تصویر پیچیده تری از او ارائه می کند. وی در سالیان ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۱ معاون رئیس بنیاد روسیه آزاد بود؛ نهادی مستقر در آمریکا که در حوزه مسایل سیاسی روسیه، دفاع از مخالفان کرملین و ارتباط با محافل غربی فعالیت می کند.
گزارش های رسانه های روسی همینطور به ارتباطات او با شرکت لابی گر آمریکایی Yorktown Solutions اشاره کرده اند. در ژوئن ۲۰۲۴ هم «بنیاد ملی دموکراسی آمریکا» به او مدال خدمات دموکراسی اعطا کرد و از کارهای سیاسی و حقوق بشری او قدردانی نمود. این مجموعه ارتباطات، یک حقیقت روشن را نشان می دهد: کارا مورزا در ساختار سیاسی مخالفان کرملین، چهره ای منزوی و جدا از محافل غربی نبوده است.
او از ظرفیت نهادهای آمریکایی و اروپائی برای پیشبرد اهداف سیاسی خود بهره برده و هم زمان، از حمایت همین محافل برخوردار شده است. البته این اسناد به تنهایی جاسوس یا مأمور اطلاعاتی بودن او را اثبات نمی کنند؛ اما جهت بررسی میزان هم سویی فعالیت هایش با راهبرد فشار غرب مقابل روسیه، اهمیت فراوان دارند.
قانون مگنیتسکی؛ اسلحه اقتصادی واشنگتن برای مجازات رقبای سیاسی
یکی از مهم ترین محورهای فعالیت کارا مورزا، دفاع از قانون «مگنیتسکی» است. این قانون به دولت آمریکا اجازه می دهد اشخاص خارجی را با استناد به اتهامات فساد یا نقض حقوق بشر تحریم کند. در ظاهر موضوع، دفاع از حقوق بشر است؛ اما در زمینه سیاست بین الملل، تحریم ابزار اعمال قدرت اقتصادی و سیاسی هم به حساب می آید. واشنگتن با تاکید بر قدرت مالی و نفوذ بین المللی خود، تلاش می کند تصمیمات داخلی کشورهای دیگر را هم تحت تأثیر قرار دهد.
کارا مورزا از حامیان گسترش چنین تحریم هایی مقابل مقام های روسیه بوده است. پرسش اینجاست که آیا آمریکا حاضر است همان معیارهایی را که برای روسیه تعریف می کند، در رابطه با متحدان خود هم به کار گیرد؟ چرا ابزارهای حقوق بشری در مقابل رقبا با سرعت فعال می شوند، اما در مقابل برخی متحدان واشنگتن، حساسیت سیاسی و رسانه ای بمراتب کمتر است؟
یوگنیا؛ چهره انسانی یک پروژه سیاسی
مستند برای روایت خود، زندگی یوگنیا، همسر کارا مورزا را در مرکز قرار می دهد. وی در دوران زندانی شدن همسرش مسئولیت سه فرزند را برعهده گرفت و برای آزادی او به رسانه ها، سیاستمداران و نهادهای بین المللی مراجعه نمود. از منظر انسانی، دشواری چنین شرایطی قابل انکار نیست.
اما از منظر رسانه شناسی سیاسی، باید پرسید چرا پرونده خانواده ای با چنین ارتباطات بین المللی به یک مستند برجسته تبدیل می شود، درحالی که خیلی از خانواده های گرفتار در بحران های سیاسی و نظامی جهان، از کمترین امکان دیده شدن برخوردارند؟ در اینجا مسئله فقط زندگی یک خانواده نیست؛ مسئله انتخاب رسانه ای، اولویت بندی سیاسی و نحوه ساختن نمادهای افکار عمومی است.
غربی ها می دانند که یک داستان خانوادگی و عاطفی می تواند اثری بمراتب بیش از ده ها گزارش سیاسی بر مخاطب داشته باشد.
جنگ اوکراین؛ اختلاف سیاسی یا میدان تقابل ژئوپلیتیک؟
کارا مورزا بعد از شروع عملیات نظامی روسیه در اوکراین، به یکی از منتقدان جدی سیاستهای کرملین تبدیل شد. وی در آوریل ۲۰۲۲ بازداشت و در آوریل ۲۰۲۳ به ۲۵ سال زندان محکوم شد. مقام های روسیه اتهاماتی همچون خیانت به کشور و انتشار اطلاعات ادعایی نادرست در رابطه با نیروهای مسلح را مطرح نمودند. عفو بین الملل و دیگر نهادهای حقوق بشری این حکم را محکوم کردند. اما برای تحلیل کامل پرونده، نمی توان فضای جنگ اوکراین و رقابت امنیتی روسیه با ناتو را نادیده گرفت.
در شرایطی که روسیه با تحریم های گسترده، فشار دیپلماتیک و تقابل نظامی غیرمستقیم با بلوک غرب روبه روست، هرگونه ارتباط خارجی مخالفان سیاسی این کشور به مسئله ای حساس در حوزه امنیت ملی تبدیل می شود. این مسئله به مفهوم تأیید خودکار تمام اقدامات قضایی روسیه نیست؛ بلکه نشان میدهد تحلیل پرونده بدون توجه به زمینه ژئوپلیتیک آن، تصویری ناقص ارایه خواهدنمود.
مبادله زندانیان؛ معامله ای که پشت پرده آن منافع قدرت ها قرار دارد
در اول اوت ۲۰۲۴، مبادله بزرگ زندانیان میان روسیه و کشورهای غربی انجام شد و کارا مورزا هم در بین آزادشدگان قرار گرفت. در مقابل، روسیه توانست شماری از اتباع خودرا که در کشورهای غربی زندانی بودند، بازگرداند. از مهم ترین افراد بازگشته به روسیه، وادیم کراسیکوف بود که در آلمان به بهتان قتل یک مخالف چچنی محکوم شده بود.
این مبادله نشان داد که حتی در اوج تنش های سیاسی و نظامی، مسکو و غرب همچنان از کانال های مذاکره برای تامین منافع خود استفاده می نمایند. اما نکته قابل توجه، تبدیل پرونده زندانیان به بخشی از مذاکرات قدرت های بزرگ است. واشنگتن آزادی مخالفان کرملین را یک موفقیت دیپلماتیک معرفی نمود و مسکو هم برگشت اتباع خودرا دستاوردی مهم دانست. در چنین شرایطی، پرسش این است که آیا رسانه های غربی همه ابعاد این معامله را به مخاطب نشان می دهند یا فقط قسمتهایی را برجسته می کنند که با روایت سیاسی آنها سازگار است؟
حقوق بشر؛ نقابی برای فشار بر رقبا؟
یکی از تناقض های بزرگ سیاست خارجی غرب، فاصله میان شعارهای حقوق بشری و عملکرد ژئوپلیتیک آن است. آمریکا و کشورهای اروپائی از آزادی بیان و حقوق زندانیان سیاسی سخن می گویند، اما در همان حال، از تحریم های اقتصادی، فشارهای سیاسی و سازوکارهای نفوذ بین المللی برای پیشبرد اهداف خود استفاده می نمایند. این تناقض باید بطور جدی بررسی شود. اگر حقوق بشر یک ارزش جهان شمول است، چرا باید میزان توجه رسانه ها و دولت های غربی به یک پرونده، تا این اندازه تحت تأثیر جایگاه سیاسی کشور مربوطه قرار بگیرد؟
چرا برخی قربانیان در مرکز توجه جهانی قرار می گیرند، اما برخی دیگر در سکوت رسانه ای باقی می مانند؟ این پرسش ها نه با دفاع بی قیدوشرط از هیچ دولتی، بلکه با بررسی مستند عملکرد قدرت های بزرگ پاسخ داده می شوند. پایان داستان؛ آزادی یک نفر، پایان یک پروژه نیست، کارا مورزا در سال ۲۰۲۴ آزاد شد و به خانواده اش پیوست. اما آزادی او به مفهوم پایان رقابت سیاسی روسیه و غرب نیست. همینطور نباید از آزادی یک فرد نتیجه گرفت که تمام داستانهای سیاسی رسانه های غربی در رابطه با روسیه اثبات شده اند.
آنچه باید در بررسی این مستند مورد توجه قرار گیرد، فاصله میان حقیقت های مستند، ادعاهای اثبات نشده و اهداف سیاسی رسانه ای است. در یک سو، روسیه با مسایل جدی در ارتباط با آزادی سیاسی و پاسخگویی قضایی روبه روست؛ در سوی دیگر، آمریکا و اروپا هم از پرونده های حقوق بشری در قالب رقابت ژئوپلیتیک خود بهره می برند.
نتیجه گیری؛ روسیه را نمی توان با داستانهای تبلیغاتی شناخت
مستند «ماده ای ناشناخته» بالاتر از آنکه فقط حکایتی از زندگی یک زندانی سیاسی باشد، نمونه ای از نحوه تبدیل یک پرونده داخلی به مسئله ای بین المللی است. کارا مورزا در طول سال ها ارتباطات سیاسی گسترده ای با نهادهای غربی برقرار کرده، برای اعمال تحریم مقابل مقام های روسیه فعالیت داشته و از جانب یک بنیاد آمریکایی مورد تقدیر قرار گرفته است. این واقعیات باید در کنار روایت رسانه ای غرب بررسی شوند.
روسیه کشوری با تاریخ، منافع امنیتی و جایگاه راهبردی مستقل است و هیچ قدرت خارجی حق ندارد فقط با اتکا به نفوذ اقتصادی و رسانه ای خود، در رابطه با سرنوشت سیاسی آن تصمیم بگیرد. با این حال، دفاع از استقلال ملی هم نباید مانع بررسی دقیق عملکرد نهادهای داخلی و رعایت حقوق شهروندان شود.
مسئله اصلی این است که افکار عمومی نباید اسیر روایت یک طرفه باشد، نه روایت تبلیغاتی واشنگتن و نه داستانهای بدون پشتوانه مستقل. در جهان امروز، جنگ فقط با موشک و تانک انجام نمی شود؛ رسانه، سینما، بنیادهای سیاسی، تحریمها و شبکه های نفوذ هم به ابزارهای رقابت قدرت های بزرگ تبدیل گشته اند.
و این همان لایه ای است که مخاطب هنگام تماشای «ماده ای ناشناخته» نباید از نظر دور بدارد.
کارا مورزا؛ مخالف کرملین یا بازوی سیاسی پروژه واشنگتن مقابل روسیه؟ /از بنیاد روسیه آزاد تا لابی گران آمریکایی؛ ردپای یک سیاست مدار روس در شبکه های فشار غرب
اسناد رسمی و گزارشات رسانه های روسی از ارتباطات گسترده ولادیمیر کارا مورزا با محافل سیاسی آمریکا و اروپا حکایت دارد. کارا مورزا، چهره شناخته شده مخالف دولت روسیه، در روایت رسانه های غربی به طور معمول به عنوان یک سیاست مدار آزادی خواه و قربانی سرکوب سیاسی معرفی می شود؛ اما بررسی سوابق سیاسی، کارهای سازمانی و ارتباطات بین المللی او، پرسش های مهمی در رابطه با نسبت این چهره با شبکه های سیاسی و فشار خارجی مقابل مسکو مطرح می کند.
آیا با یک فعال سیاسی مستقل مواجه هستیم که فقط از حمایت غرب برخوردار شده است، یا با سیاستمداری مواجهیم که فعالیت هایش در قالب شبکه سازمان یافته فشار سیاسی آمریکا و متحدانش مقابل دولت روسیه قرار گرفته است؟ پاسخ این پرسش را باید در اسناد جست وجو کرد، نه در تبلیغات رسانه ای.
بنیاد روسیه آزاد؛ پایگاه فعالیت سیاسی در آمریکا
یکی از مهم ترین سوابق کارا مورزا، فعالیت در بنیاد روسیه آزاد است؛ نهادی مستقر در آمریکا که در حوزه مسایل سیاسی و اجتماعی روسیه فعالیت می کند. بر مبنای گزارش روزنامه کومرسانت، او از سال ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۱ معاون رئیس این بنیاد بوده است. این بنیاد در زمینه ارتباط با مقام های آمریکایی و اروپائی، پیگیری تحریم های سیاسی مقابل روسیه و دفاع از مخالفان کرملین فعالیت می کند. کارا مورزا هم در همین چارچوب، در رابطه با مقام های غربی و ترویج تحریم های هدفمند مقابل مسئولان روسیه نقش داشته است.
این کارها یک حقیقت سیاسی قابل بررسی را نشان می دهد: بخشی از فعالیت سیاسی او نه در قالب رقابت داخلی روسیه، بلکه در زمینه بین المللی و با تاکید بر ظرفیتهای سیاسی و رسانه ای غرب دنبال شده است.
رد پای لابی گران واشنگتن
موضوع به بنیاد روسیه آزاد محدود نمی گردد. گزارش پایگاه روسی FLB با استناد به اسناد ثبت شده در سیستم FARA وزارت دادگستری آمریکا، به ارتباط کارا مورزا با شرکت لابی گری Yorktown Solutions اشاره نموده است. در این گزارش، دو مورد تماس ثبت شده در ژانویه ۲۰۲۱ مورد توجه قرار گرفته است. این مساله پرسش های مهمی در رابطه با شبکه ارتباطات سیاسی وی در واشنگتن به وجود می آورد. وقتی یک سیاست مدار روس در رابطه با بنیادهای آمریکایی، شرکت های لابی گری و محافل سیاسی غرب فعالیت می کند و همزمان برای اعمال تحریم مقابل کشور خود تلاش دارد، طبیعی است که در رابطه با جهت گیری سیاسی و منافع حاصل از این ارتباطات پرسش شود.
البته ثبت تماس در سیستم FARA به مفهوم اثبات جاسوسی یا ماموریت اطلاعاتی نیست؛ اما جهت بررسی مناسبات سیاسی و لابی گری، سندی قابل توجه است.
جایزه بنیاد ملی دفاع از دموکراسی آمریکا؛ پیوند آشکار با یکی از نهادهای سیاستگذاری دموکراسی(نمای) واشنگتن جایزه آمریکایی برای پیشبرد اهداف سیاسی مقابل روسیه
بنیاد ملی دموکراسی آمریکا در ژوئن ۲۰۲۴ به کارا مورزا مدال خدمات دموکراسی اعطا کرد. در معرفی رسمی این بنیاد، از کارهای او برای توسعه تحریم های هدفمند مقابل مقام های روسیه و مبارزه سیاسی مقابل سیاستهای کرملین تمجید شده است.
این تقدیر نشان میدهد که کارهای وی در محافل آمریکایی فقط یک ارتباط اتفاقی و حاشیه ای نبوده است. وی در ساختار سیاسی غرب به عنوان یکی از چهره های مؤثر مخالف دولت روسیه شناخته می شود و فعالیت هایش مورد حمایت و تقدیر نهادهای آمریکایی قرار گرفته است.
اینجا یک سؤال اساسی مطرح می شود: آیا سیاستمداری که برای اعمال فشار اقتصادی و سیاسی مقابل دولت کشور خود در نهادهای خارجی فعالیت می کند، نباید در رابطه با نسبت فعالیت هایش با منافع ملی و استقلال سیاسی کشورش پاسخگو باشد؟
عامل غربی؛ تعبیر سیاسی یا بهتان اطلاعاتی؟
در این میان باید میان دو مفهوم تفاوت گذاشت. «عامل سیاسی هم جهت با غرب» تعبیری است که می تواند برای توصیف کارهای علنی و جهت گیری سیاسی کارا مورزا در رابطه با نهادهای آمریکایی و اروپائی به کار رود. اما «مأمور اطلاعاتی غرب» عنوانی متفاوت می باشد و برای اثبات آن باید شواهد مشخصی از رابطه استخدامی، دریافت دستور عملیاتی یا همکاری اطلاعاتی ارایه شود. اسناد علنی بررسی شده، ارتباطات سیاسی و سازمانی او با محافل غربی را نشان می دهند، اما به تنهایی اثبات کننده عضویت وی در خدمات اطلاعاتی خارجی نیستند.
حقوق بشر؛ پوشش سیاسی یا مطالبه واقعی؟
نکته قابل تأمل دیگر آن است که غرب از کارا مورزا به عنوان نماد آزادی سیاسی در روسیه حمایت می کند؛ اما این حمایت در بستر رقابت راهبردی با مسکو صورت می گیرد.
آمریکا از یک طرف از حقوق مخالفان روسیه دفاع می کند و از سوی دیگر، از تحریم های اقتصادی و سیاسی برای اعمال فشار بر دولت روسیه بهره می گیرد. این دو موضوع باید در کنار یکدیگر بررسی شوند. نمی توان هر مطالبه حقوق بشری را فقط به سبب طرح آن از جانب آمریکا بی اعتبار دانست؛ همان گونه که نمی توان حمایت واشنگتن از یک چهره سیاسی را بدون بررسی منافع ژئوپلیتیک آن، اقدامی کاملا فارغ از ملاحظات قدرت تلقی نمود.
نتیجه؛ کارا مورزا در کدام جبهه سیاسی ایستاده است؟
آنچه از اسناد علنی برمی آید، تصویری از سیاستمداری است که فعالیت سیاسی خودرا به شدت با نهادها، محافل و ابزارهای فشار سیاسی غرب پیوند زده است.
عضویت در بنیاد روسیه آزاد، ارتباطات ثبت شده با شرکت لابی گری آمریکایی، فعالیت برای ترویج تحریم های غربی مقابل مقام های روسیه و دریافت جایزه از بنیاد ملی دموکراسی آمریکا، همگی اجزای این تصویر هستند.
از این رو، توصیف او به عنوان یک چهره سیاسی هم جهت با راهبرد فشار غرب مقابل کرملین، بر پایه سوابق علنی قابل طرح و بررسی است.
اما نسبت دادن ماموریت اطلاعاتی یا جاسوسی به او، بدون سند مستقل، از مرز تحلیل مستند عبور می کند.
در نهایت، مسئله اصلی فقط شخص کارا مورزا نیست؛ بلکه شبکه ای از بنیادها، نهادهای سیاسی، لابی گران و سازوکارهای بین المللی است که در رقابت قدرت های بزرگ نقش دارند و فعالیت سیاسی مخالفان دولت ها را به عرصه ای فراتر از مرزهای ملی منتقل می کنند.
به اجمال، اما نکته مهم آنست که تا امروز، این تحقیقات به مفهوم اثبات قضایی قطعی مسئولیت یک مقام مشخص در صدور دستور مسمومیت نیست. وی در آوریل ۲۰۲۲ بازداشت و در آوریل ۲۰۲۳ به ۲۵ سال زندان محکوم شد. اما مأمور اطلاعاتی غرب عنوانی متفاوت می باشد و برای اثبات آن باید شواهد مشخصی از رابطه استخدامی، دریافت دستور عملیاتی یا همکاری اطلاعاتی ارائه شود.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
عقیده بینندگان در مورد این مطلب
لطفا شما هم در مورد این مطلب ابراز عقیده کنید